Di Sait Vo Lusérn



05/05/2017
()

DAR SEPP UN DAR ALPI

Summar. An summar nèt zo vorgèzza. Barme tage, tüffate tage. Appàra slavàdjo alùmma mèkket danìdar in stoap von baizan beng. Dòpo, anìaglan learar höarsto ’z gestånkh von nazz pulvar boda iz khent abegebèscht. Bazzar vor ’z höbe, un vor alla di earde. Allz gelebet, in khurtza zait, åna zo ziaga in atn.
Anìaglaz gresele zoagetze daz peste vorå soin Kreatór. Dar balt hatt gètt sbemm, roatpern, sbartzpern, hennepern. 
’Z iz gest allz a gesaüsa untar in grümman vaüchtn boda håm auzgedjukt ’z paupèch. Un in sèll djar dar herbest hatt nèt auzgeschauget mindar. Dar herbest afti pèrng iz hèrta boróatet, hintar dar khear. Dar gekrümpate puam latze gian untar in gevazzatn raisar pitt froumen. Da soin gest asó raif lai zo valla abe alùmma, peng dar sèlln geschenkhate hitz. Un sèmm nèt bait a par muasesch. Alle gesetzt von hent vo alte katzàdör nåmp in haüsar. Bele afti arzan von gert, odar in snautztüachar vo earde. Schümmane püam, ma no pezzar benda di khörndar soin gevrort, soin da peste getz vor di vögl boda pasàrn. Un attn soi muasesch hattar pensárt dar Sepp in sèll tage, tüanante offe ’z tor. 
Asó steatar, sidar azzar lebet atz gesetzt vodar tür, lüsnante di klokk in aldar vrüa, sèmm boda soi hunt grüazten pittn sbåntz alle di tage.
Pittar sèll grisate pruach pitt fustånjo, hèrta nidar afti khnia, asó darlist sèmm bodarse ziaget ummar vodar karége afti pånkh fin az nèt khint abas. Est, vorå imen izta dar muasesch ågelekk vo herbest. Ka långez gedénkhtaren pittn soin bombásate bütt un est pitt spitzege löapar un roate ombrélela bartar khemmen auhabe vor di vögl, un a spil zo schiaza pittn tübla vor di khindar. Dar hatten geprenk her vodar Brusolada. ’Z iz gest a såm vo a khüttle krånebittvögl boda iz pasárt obar di Vesandar. Dar iz gekreschart in tiaf balt, asó geràde izzar gest, ke alla di nezz von balt iz gest vor imen. Pittar soi silbran schintl izzar gest gesùnt, ma est dà, gesetzt in di sunn izzarse gedorrt. ’Z hatten gekhostet fadìge prengenen her vo asó bait, zo setzanen un est no mera zo hakhanen. Ka långez, soine oang håmda nèt gegloabet, a büttle boda hatt gedjukht auvar von stokh.
Un est izzar augånt azpe soi sunn; dar hattz in sint umbrómm in di sèlln tage soi baibe hatt sa gehatt geheft ’z vürta. Di raisar håm asó gedjukht ke gåntze khuttn hummrege krånebittvögl, abe von nord soinse hèrta abgelazzt. Da haltnse au in ünsar lentle, daz lest afti hoachebene, gekhüsst vodar sunn vo mòrgas fin abas. In khlummane khüttla alle untaråndar, lazzanzase abe afti muasesch von lånt umbrómm da barnen di earstn vröst. Dar Sepp hatten gepitet; soin peste tschéll: “in bintar”. 
Bildo odar bildo nèt in bintar mochsten lem asó azpe dar khinnt; ’z izta nèt åndarst. Augehenk di gabl, di hauge, un in rèch, in dise lòinege tage steata nèt åndarst baz zo schauga snaim fin azzar nèt zorgéat. Asó hattar gepitet in baizan åmazan un in khuttn vögl darzuar. Est in ditza djar 1934 di katza vor imen iz gest allz. Disa pasióng hattarse gevånk von soi bisnóno. Di vögl o soin gerift, un dar muasesch hatt parìrt lente.
Vèttrech umme dar krone von puam, allz a gesplittra sbentz, allz a getschèkkla.
Dar puam iz gestånt lai nakhant, a drai zèkkela gian durch un her no vor bitsche, di lestn vögl soinse gelekk afti puachan obar in bèltle zo paita zo roima no eppaz vor da berat khent di nacht. A tiavar nebl izzese genempart in haüsar, asó hattar augelest da sèll boda vor ettlane tage bartz soi dar vormaz un di tschoi vor imen un soi baibe.
Baldar iz inngånt in haus di Nella hatt auvargenump vodar lade ’z sürchamel geprenk auvar von Astetal, un smer un di salvia abe vodar tetsch. In tage darnå di khuchl hatt gesmàkht guat, un darzùar izta khent a fnèttatar vrost un allz izzese gevrort. Schaugante auz pa vestar allz iz gest gepümblt untar dar baiz dekh; ’z soinda auvargeventzart di stingldar von rossumkhümm alùmma. A bintar azpe sovl åndre. Vil vert khisto nèt darnå ke ’z izta gerift dar långez, hèrta pinn baiz umme. Dar hattz gebarnt benda dar hatt gehöart di trupfan bazzar von uasch boda hatt gemacht übargian ’z geresate vazz von gart. Asó hattar abegelakk da bollan foat von bintar un hatt ågelekk da loimate, seånka azta no a khaltz airle hatten gefèffart zbisnen in zboa lestn zenn. Dar khast holtz izzese ledrénart, ’z izta nèt gest åndarst baz aulesan appàran lèrchan ast dòpo a bintata nacht. Di sempüambla gesent azpe dar schaur pitt viòlate plètzan soin gerift fin au kan Untarfòrte. Alle di djar hattar pensàrt ke ’z berat gest dar lest långez, di lestn sempüambla boda khemmen a botta alùmma atz djar, azpe Oastarn un Boinichtn. Allz bart no khemmen bidar. Barta no khemmen nå a katzadór boda bart setztan an muasesch afti ånebittn? Ber bart pensàrn attn moi Alpi? Ka herbest vo hintar ’z lukh di Nella gestånt alùmma izze auzkhent pittar schüzzl von gevrèzza vor in hunt. An altar hunt boda bart machan gedenkhan ’z lem von an altn kaztadór boda hatt gelebet dom attn soi pèrge.
Biavl sachandar zo gedenkha.

A.G.

 

Trentino, Di Sait vo Lusérn, venerdì 05 maggio 2017
DAR SEPP UN DAR ALPI

CONDIVIDI